T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Thu, 10 Sep 2026 15:41:16

MAONI: Kenya yafaa iwe kielelezo cha undugu wa Afrika kwa vitendo

KENYA kwa mara nyingine imejipata katika hali ya kutatanisha na inayotishia hadhi na sifa yake Afrika na kwenye jukwaa la kimataifa, safari hii ikiwa ni zaidi ya siasa. Ni mdahalo tata wa kufedhehesha kidiplomasia ambao kando na kuweka wananchi na taifa kwenye njiapanda, vilevile unawahatarisha Wakenya wanaoishi, kufanya kazi, au kusomea katika mataifa jirani hususan Afrika. Kauli ya Rais Ruto kuhusu msako dhidi ya raia wa kigeni wanaoendesha biashara kwa njia haramu imesababisha visa vya kuhofisha ambapo Waafrika kutoka nchi jirani, wameshambuliwa, kujeruhiwa, biashara zao kuporwa au kuharibiwa. Ukatili huu dhidi ya raia wa kigeni waliokimbilia nchini ama kuomba hifadhi au kusaka riziki unatekelezwa na wenyeji ambao wameishi nao pamoja kwa miaka mingi wengine hata wakioana na kujaaliwa watoto pamoja. Kenya imekuwa mstari wa mbele barani na kimataifa kupigia debe umoja na udugu wa Waafrika, huku ikihimiza mataifa ya Afrika kuondoa vikwazo vya mipaka ili kuruhusu biashara na usafiri huru. Hata katika matukio yasiyotuhusu moja kwa moja, Rais amejitokeza kutoa taarifa akilaani vikali nchi zinazoripotiwa kuendesha ubaguzi kama vile Urusi-Ukraine, Israeli-Palestine, na Iran. Mwezi mmoja tu uliopita, Afrika Kusini ilikejeliwa mno na kutengwa kiasi cha Waafrika wenzao kuhiari kushangilia Canada badala ya timu yake ya kitaifa katika Kombe la Dunia 2026, baada ya kuwafurusha kikatili Waafrika. Wakenya waliokuwa mstari wa mbele kudhihaki Afrika Kusini mitandaoni, sasa hawana pa kuweka nyuso zao wakitamani ardhi ipasuke iwameze mzimamzima huku masaibu sawia yakiwakabili. Huenda amri ya rais ilidhamiriwa vyema kuhakikisha utekelezaji wa sheria zinazohusu uhamiaji, leseni na udhibiti wa biashara. Kenya kama taifa huru ina kila haki na jukumu la kuhakikisha wafanyaiashara wote wanazingatia sheria. Hata hivyo, agizo la rais, ama kwa bahati mbaya au kimaksudi, lilitafsiriwa visivyo na kuwatumbukiza Wakenya ghafla miongoni mwa mataifa yanayoendeleza ubaguzi kwa misingi ya asili. Licha ya kubuni sera kuhusu masuala ya kigeni, kauli ya Rais Ruto, kwa mara nyingine, imeiweka Kenya kwenye mtanziko kidiplomasia, na kutishia nafasi yake kama kitovu cha kiuchumi na kidiplomasia.wageni Utangamano barani utasalia ndoto iwapo mataifa wanachama wa EAC wataendelea kukosa kuaminiana. Itakuwa unafiki kwa Kenya kuitisha ulinzi kwa Wakenya wanaoishi, kufanya kazi au kusomea nchi jirani au ulaya ilhali inawadhulumu Waafrika waliomo nchini.

read more
T

taifaleo.nation.co.ke

@taifaleo Thu, 10 Sep 2026 15:03:21

Jinsi wanawake wanavyoasi pombe haramu na kukumbatia uhifadhi wa Misitu

Kwa miaka mingi, biashara ya pombe haramu imekuwa changamoto kubwa katika Kaunti ya Nandi. Kulingana na wakazi wa eneo hilo, biashara hii imekuwa chanzo cha umaskini, kuzorota kwa afya, na mizozo ya kifamilia. Ili kukwepa misako ya polisi, watengenezaji wamekuwa wakiendesha biashara hiyo kwa siri kwa kuficha pombe katika vichaka, mapango, kando ya mito, na misituni. Hata hivyo, maafisa wa polisi wamekuwa kwenye mstari wa mbele kukabiliana nayo. Hivi karibuni, ripoti za polisi zilionyesha kuwa walifanikiwa kuharibu lita 5,000 za kangara zilizokuwa zimefichwa mapangoni, huku operesheni nyingine huko katika kata ndogo ya Kapkerer, Nandi South ikifanikisha uharibifu wa lita 3,010 za kangara na kukamatwa kwa lita 60 za chang'aa. Baadhi ya wahusika wakuu kwenye biashara hiyo wamekuwa wanawake, waliokuwa wakiitengeneza na kuiuza kama njia ya kuchuma riziki ya kukidhi mahitaji ya familia zao. Lakini kwa baadhi ya wanawake katika kaunti hiyo, simulizi imeanza kubadilika. Wameasi biashara hiyo haramu na kugeukia ukuzaji wa miche ya miti ya kiasili na matunda. Kwao, shughuli hiyo imekuwa njia ya kujichumia riziki huku wakichangia katika kurejesha misitu iliyoharibiwa. Kulingana na Hellen Meli, uamuzi wa kuanza kukuza miche uliafikiwa baada ya kuachana na shughuli ya pombe iliyokuwa imeweka maisha yao hatarini. "Tuliamua kuanza mradi huu kwa sababu tulikuwa tunatengeneza pombe aina ya chang'aa na tuliona haikuwa na manufaa kwetu. Ilikuwa inahatarisha maisha yetu kama wanawake wa Muruguiywet. Kama tungeendelea kutengeneza chang'aa na kukunywa, tungekuwa tumekufa kitambo." Kwa Meli, uzalishaji wa miche umewaletea mabadiliko makubwa. Shughuli hiyo imewaunganisha na kuwapa njia mbadala ya riziki. Fedha wanazozipata sasa zinawasaidia kugharamia mahitaji ya familia, ikiwemo elimu ya watoto wao. "Tumependa mradi huu kwa sababu umetusaidia kwenye nyumba zetu. Watoto tumesomesha na tumenunua vitu vingi nyumbani kutokana na kazi hii." Mabadiliko hayo pia yameanza kupunguza utegemezi wa rasilimali za misitu, na hivyo kuchangia katika uhifadhi wa mazingira. Hapo awali, baadhi ya wanawake walitegemea rasilimali za misitu kukidhi mahitaji yao ya kila siku. Walikuwa wakikata miti kwa ajili ya kuni na wakati mwingine kutumia maeneo ya misitu kuchunga mifugo yao, shughuli zilizochangia uharibifu wa misitu na maeneo yenye chemchemi. Lakini kipato wanachopata kutokana na uzalishaji wa miche kimewawezesha kupata njia mbadala za nishati nyumbani. Kulingana na Lucy Jepkemboi, baadhi ya wanawake wametumia mapato hayo kununua mitungi ya gesi, hatua ambayo imepunguza utegemezi wao wa kuni. "Miche hii imetusaidia sana kwa maana kama kina mama, pesa tunazozipata tumeweza kununua mitungi ya gesi. Kwa sasa hatukati miti kutafuta kuni za kupikia, na hivyo tumeweza kuhifadhi mazingira." Kwa viongozi wa vikundi hivi, uhamasishaji wa jamii pamoja na ushirikiano na mashirika ya uhifadhi umeifanya jamii kuhusisha uhifadhi wa mazingira na shughuli zao za kila siku. Kulingana na Jonah Lelei, Katibu wa kikundi cha SSG Muruguiywet, mradi huo ulianzishwa baada ya jamii kutambua kiwango cha uharibifu katika msitu wa Nandi North. "Tulianza mradi huu kwa sababu tuliona uharibifu uliokuwa umefanyika ndani ya msitu wa Nandi North. Hivyo tukaja na lengo moja la kuhifadhi msitu. Mradi huu umesaidia kupunguza ujangili, ukataji wa miti, na uharibifu wa maeneo yenye chemchemi." Kwa Lelei, mradi huo haujawa tu chanzo cha kipato kwa wanawake, bali pia sehemu ya juhudi za jamii kulinda rasilimali za misitu. Wanawake wameanza kuona thamani ya kuhifadhi msitu huku wakitafuta njia endelevu za kujipatia kipato. Mtindo huu wa kukuza miche pia umezidi kuenea katika maeneo mengine ikiwemo Bonde la Ufa. Katika msitu wa Kessup, Kaunti ya Elgeyo Marakwet, wanawake wamejitwika jukumu la kurejesha misitu kwa kuzalisha miche ya miti ya kiasili. Kufikia sasa, wamezalisha na kupanda takriban miche milioni moja na laki tano. Kulingana na Florence Cherop, shughuli hiyo imewasaidia kujikimu, kujitegemea, na hata kutoa ajira kwa watu wengine katika jamii. "Tunatumia rasilimali zetu kutoka nyumbani na tunawaajiri watu. Pia, miche hii imefanya tumejisajili na SHA, tunasomesha watoto wetu, na tunavaa kutokana na kazi hii." Kwa wanawake hao, vitalu vya miche vimekuwa zaidi ya shughuli ya uhifadhi; vimegeuka kuwa chanzo cha kipato kinachowasaidia kukidhi mahitaji ya familia zao. Licha ya mafanikio hayo, wanawake hawa wanakabiliwa na changamoto zinazotishia ukuaji wa biashara zao. Mojawapo ya changamoto kubwa ni ukosefu wa soko la miche, licha ya kuwa na idadi kubwa ya miche iliyo tayari kupandwa. Kulingana na Florence, kikundi chake kimekuza miche mingi lakini kinakosa wanunuzi na rasilimali za kutosha kuendeleza shughuli hiyo. "Sasa tuko na miche zaidi ya milioni moja. Changamoto ni soko na hatuna pesa. Tunaomba mtusaidie ili watoto waende shule." Licha ya changamoto hiyo, Florence anasema wanawake hawajakata tamaa kwani mafanikio ya mradi huu yanategemea uvumilivu na juhudi za kutafuta masoko. Mbali na ukosefu wa soko, uhaba wa maji kutokana na mabadiliko ya tabianchi ni pigo jingine. Kulingana na Hellen Meli, ukame umeathiri ukuaji wa miche katika baadhi ya maeneo, huku uhaba wa mvua ukifanya iwe vigumu kupata maji ya kunyunyizia. "Maeneo mbalimbali hayapati mvua kwa sababu haijapanda miti, na hii inachangia ukame. Wakati wa ukame tunakosa maji, jambo linalosababisha miche kukauka." Kutoka kwa kutengeneza na kuuza chang'aa hadi kuzalisha miche ya miti ya kiasili, safari ya wanawake hawa wa Nandi na Elgeyo Marakwet ni mfano wa kuigwa wa jinsi shughuli za kiuchumi zinavyoweza kuunganishwa na uhifadhi wa mazingira. Hata hivyo, ili juhudi zao zisipotee bure, kuna haja ya haraka kwa serikali za kaunti, wadau wa mazingira, na mashirika ya kibinafsi kujitokeza na kusaidia kuunda masoko ya miche hii. Kwao, kila mche unaopandwa sio tu hatua ya kurejesha msitu, bali ni fursa ya kujenga maisha bora na yenye staha kwa familia zao.

read more